UltraMachine

مكانيزاسيون كشاورزي در ايران موضوعي است كه طي سالهاي گذشته يا بهتر بگوئيم از سال 1345 ، يعني سالي كه قرارداد بين ايران و جمهوري روماني به منظور خريد تراكتور و بعضي ادوات كشاورزي منعقد شد و تعداد تراكتور از آن سال در كشور رو به فزوني گذاشت مورد بحث متخصصين فن بوده است.
وقتي از مكانيزاسيون كشاورزي صحبت به ميان مي آيد ، اكثرا به فكر كاربرد و استفاده از موتورهاي احتراق داخلي و ماشين هاي مختلف كشاورزي در مزارع مي افتند ، در حالي كه مكانيزاسيون به معني اعم، اين نيست كه حتما از موتور احتراق داخلي و يا از آخرين مدل هاي ماشين هاي كشاورزي استفاده شود. قبل از اينكه مكانيزاسيون كشاورزي را تعريف كنيم ، ابتدا لازم است موتور و ماشينرا از يكديگر تشخيص داده و جدا كنيم. "ماشين " وسيله اي است كه اگر به آن توان دهيم ، برايمان كار انجام مي دهد ولي خود به تنهايي قادر به انجام كار نيست . " موتور" وسيله اي است كه توليد توان مي كند ولي به تنهايي نمي تواند كاري انجام دهد مگر اينكه اين توان را به ماشيني بدهد تا آن ماشين بتواند كار توليد كند. به طور مثال يك گاوآهن را مي توان به وسيله ي يك يا چند حيوان كار به حركت درآورد و زميني را شخم زد ، گاوآهن در اينجا ماشين را تشكيل مي دهد و حيوان يا حيواناتي كه آن را مي كشند در حكم موتور مي باشند. يك موتور ممكن است در يك زمان، دو ماشين را به حركت درآورد و گاهي حركت هر دو ماشين ، براي انجام كار ، ضروري است.
اكنون با روشن شدن فرق بين ماشين و موتور مي توان مكانيزاسيون كشاورزي را تعريف نمود. كلمه ي مكانيزاسيون در كشاورزي مترادف با كلمه ي اتوماسيون در صنعت است كه خود به معني اتوماتيك كردن مي باشد و اتوماتيك كردن يعني كم كردن كار كارگري. بنابراين مكانيزاسيون يعني استفاده از ماشين و موتور در كشاورزي جهت كاهش نياز به نيروي كارگري. البته اين نياز هنگامي به وجود مي آيد كه درآمد حاصل از كار كارگري كمتر از درآمد به دست آمده از جايگزين نمودن ماشين و موتور باشد كه خود به عوامل متعددي از جمله عوامل زير بستگي دارد:
1- دستمز كارگر بالا باشد.
2- مشكلات كارگري موجب وقفه در كار، در زمان معين شود.
3- زيان هاي حاصل از طولاني بودن كار كارگري بيش از هزينه هاي استفاده از ماشين و موتور شود.
4- كيفيت كار ماشين آنقدر بالا باشد كه هزينه هاي آ را مستهلك نمايد.
معني اعم مكانيزاسيون كشاورزي اتخاذ هر روشي است كه موجب ازدياد درآمد شود. با اين تعريف جايگزين كردن كارگر با ماشين و موتور يكي از روش ها محسوب مي شود و استفاده از بذر اصلاح شده براي بدست آوردن عملكرد محصول بيشتر روشي ديگر، كه هر دو بخشي از موضوع مكانيزاسيون هستند.

کشاورزی دقیق چیست ؟
مدیریت مزرعه به نوعی بر مبنای متوسط , یا یکنواخت انجام می شود که تمام سطح مزرعه کاربرد یکنواخت نهاده های زراعی را دریافت نماید.بهر حال , تغییرپذیری در نوع خاک , عمق خاک , ناهمواری یا شیب , یا علف های هرز می توانند موجب تغییراتی در عملکرد ها شوند. به طور نمونه دامنه عملکرد دانه می تواند از صفر تا بیش از 10 تن در هکتار در داخل یک مزرعه باشد. مفهوم کشاورزی دقیق به طور ساده مدیریت این تغییرپذیری با تطبیق دادن نهاده ها , مانند کود شیمیایی یا بذر , با پتاسیل محل می باشد.در این روش , عملکرد گیاه زراعی به حداکثر می رسد و در ضمن مصرف بیش از اندازه نهاده های زراعی به حداقل کاهش می یابد.به این فرایند مدیریت "کشاورزی محل –خاص " گفته می شود.


کشاورزی دقیق چگونه عمل می کند ؟
کشاورزی دقیق دارای تعدادی ابزار پیشرفته می باشد که به پایش تغییر پذیری و مدیریت نهاده ها کمک می کند.این ابزار ها شامل :
1- سیستم موقعیت یابی جهانی (GPS) – اشاره به شیوه ای دارد که قادر به شناسایی نقاط در داخل مزرعه می نماید.
2- سنسور ها و وقا یع نگار های داده ها (Sensors and dataloggers) – اطلاعات مربوط به گیاه زراعی , خا ک و اقلیم را می توان با استفاده از این فن اوری ها به فراوانی زیاد مورد دیده بانی قرار داد.
3- سیستم اطلاعات جفرافیایی (GIS) – نقشه های این ویژگی ها را می توان فراهم نمود و با استفاده از مرورگر های ساده یا مدل های پیچیده مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.
4- عمل تشخیص دهنده –به محض شناسایی عوامل محدود کننده عملکرد, اقدامی می توان برای غلبه یا به حداقل رساندن این محدود یت ها انجام داد.
GPS – موتور کشاورزی دقیق
کشاورزی محل – خاص با استفاده از سیستم موقعیت یابی جهانی (GPS) امکان پذیر می گردد. (GPS) محل کاربر (طول , عرض جغرافیایی , ارتفاع ) را از طریق دریافت سیگنال پخش شده توسط 24 ناوبری ماهواره ای با دقت های کم و زیاد محاسبه می کند.
سنسورها ( حسگر ها ) و وقایع نگار های داده ها
داده های جمع اوری شده بر مبنای محل – خاص اطلاعاتی را برای تصمیمات مدیریت کوتاه مدت و بلندمدت فراهم می سازد. مجموعه داده ها میتواند سنسور های درون خطی , سنسور های از راه دور یا سنسور های برون خطی را به کار گیرند.
سنسور های دورن خطی On-line sensors , هنگام ارتباط با GPS و وقایع نگار داده ها , در ضمن حرکت در محدود مزرعه مورد نظر اطلاعات محل – خاص را دریافت می کنند. متداول ترین کاربرد سنسور درون خطی جریان سنجی دانه است , که قادر به تهیه نقشه عملکرد در طی عملیات برداشت می نماید.
سایر سنسور های مفید شامل سنسور های القای الکترومغناطیسی که قادر به اندازه گیری بافت خاک و نواری های شوری می باشند ,سیستم های کشف علف هرز با استفاده از حرکت دائم دوربین مادون قرمز یا نوری هستند .
سنسور های از راه دور : داده های محل – خاص را از محل دور دریافت می کنند. تصویربرداری ماهواره ای یا عکس های هوایی می توانند انواع عوامل موثر بر عملکرد مانند نوع خاک , ناهمواری , آلودگی ها به علف های هرز, جوانه زنی بذر , و سلامت گیاه زراعی را شناسایی نمایند.
سنسور های برون خطی Off-line sensors
این سنسور ها قادر به اندازه گیری عوامل موثر بر عملکرد در زمان های غیر از هنگام کار در محل می نمایند.به عنوا ن مثال , از ارزیابی های حاصلخیزی خاک , شمارش حشرات , اندازگیری های شیره گیاهی , یا شناسایی تهاجم های علف هرز می توان تصویری ساخت که ممکن است بر عملکرد های اواخر فصل تاثیر می گذارند.
سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS : نقشه برداری و تجزیه و تحلیل داده ها
به محض جمع آوری داده ها ,مجموعه ای از نرم افزار کامپیوتری داده های وقایع نگاری شده را به عملکرد , توپوگرافی, خاک , عناصر غذایی یا نقشه علف هرز تبدیل می کنند.بهر حال , این نقشه ها فقط تغییر پذیری را توصیف می کنند , علت تغییر پذیری را توضیح نمی دهند , نقشه هایی برای درستی عرصه با بررسی در طی فصل رویش با شناسایی صحیح علل احتمالی تغییرات عملکرد لازم می باشد.
تعدادی از مجموعه ای از نرم افزاری های کامپیوتری می توانند به این تجزیه و تحلیل کمک نمایند.
عمل نهایی : اجرا
به محض شناسایی عوامل محدود کننده عملکرد , در مورد اینکه آیا این تغییر پذیری ارزش سرو کار داشتن دارد یا نه باید تصمیم گیری نمود , ایا عامل یا عوامل این تغییر پذیر ی را می توان مدیریت نمود , و آیا هزینه های مدیریت محل –خاص بیش از سود مورد انتظار می باشد.
هزینه ها و فواید
در استرالیا , اطلاعات در مورد هزینه ها و فواید کشاورزی دقیق کمیاب می باشد. گزارش های کشاورزان عمده مناطق شمالی , بهر حال پیشنهاد می کنند که صرفه جویی های قابل ملاحظه را می توان با کاربرد سیستم های هدایت دستگاه بدست آورد. نقشه برداری عملکرد می تواند صرفه جویی های اساسی به دو طریق فراهم نمایند.
1- با به حداقل رساندن نهاده ها و اثر نامطلوب بر زیست محیطی , از طریق کاربرد موثر تر .
2- به حداکثر رساندن عملکرد ها , با غلبه بر محدودیت های محل –خاص نسبت به عملکرد
تولید نقشه های عملکرد به تنهایی بدون پایش ضروری گیاه زراعی , خا ک و علف های هرز ارزش کمی دارند. داده های جمع آوری شده باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند و اقدامات اصلاحی برای نیل به سوددهی از طریق سرمایه گذاری اجرا گردد.فواید بالقوه شناسایی شده توسط کاربران این فن آوری عبارت است از :
1- افزایش عملکرد
2- کاهش هزینه ها
3- بهبور محیط زیست

کشاورزی دقیق و اینترنت
سایت های با ارزش در مورد کشاورزی دقیق
 www.usyd.edu.au/su/agric/acpa (check out the annual Australasian PA Symposium proceedings for insights into Australian R&D)
 www.farmscan.net/
 http://www.rinex.com.au/
 www.silsoe.cranfield.ac.uk/cpf/
 www.gld.gov.au
ترجمه از : ارازقلی قرنجیک
کارشناس ارشد زراعت و حفظ نباتات

سمتهای مختلف یك خردكن علوفه ای :

۱- واحد جمع آوری جهت برش محصول و یا برداشتن محصول بریده شده از سطح زمین

۲- یك مكانیسم انتقال دهنده جهت فشردن و نگهداری مواد و انتقال آن ها به دستگاه خردكن

۳- یك واحد خردكن یا برش، جهت خرد كردن مواد

۴- یك وسیله ی انتقال دهنده برای منتقل كردن و ریختن مواد خرد شده به داخل وسیله ی نقلیه

واحدهای جمع آوری

خردكنهای علوفه معمولا دارای یكی از منضمات جمع آوری یا دماغه ی قابل تعویض زیر هستند كه خرد كنها را برای انجام كارهای متفاوت، قابل استفاده می كند:

۱- دماغه ی محصول ردیفی: این نوع دماغه شامل یك تا چهار ردیف برداشت كننده است كه براساس فاصله ی ردیف های كشت از یكدیگر، مورد مناسب آن انتخاب می شود. جهت برداشت ذرت و ذرت خوشه استفاده می شود (جهت تهیه ی علوفه ی سیلویی با رطوبت زیاد). این نوع دماغه دارای تسمه هایی است كه پس از برش، ساقه و علوفه را به قسمت های دیگر منتقل می كند. علاوه بر انتقال علوفه، این تسمه ها باعث حركت رو به جلوی انتهای ساقه می شود و بدین ترتیب قسمت پایینی ساقه ابتدا وارد دستگاه می شود و قسمت های دیگر، پس از آن وارد مراحل بعدی می شود.

۲- دماغه ی شانه برش: جهت خرد كردن و بریدن محصولات سرپا كه به صورت ردیفی كشت نشده اند و همچنین جهت برداشت علوفه و بقولات طراحی شده اند. علوفه ی برداشت شده در این روش دارای رطوبت زیادی است. علاوه بر شانه برش این نوع دماغه شامل یك چرخ فلك است كه وظیفه ی آن جمع آوری محصولات بریده شده و باقی مانده بر روی زمین است.

۳- دماغه ی بردارنده ی نوار: جهت برداشتن علوفه ی پژمرده با رطوبت كم یا زیاد یا متوسط از روی زمین مورد استفاده دارند. این بردارنده ها در انواع و اندازه های مختلف طراحی شده اند كه جهت كاربردهای مختلف استفاده می شوند.

۴- دماغه ی بلال ذرت كن: جهت خرد كردن بلال ذرت و تهیه ی علوفه ی سیلویی با رطوبت زیاد كاربرد دارند. دارای یك غلتك است كه ساقه ی ذرت را به عقب هدایت می كند و با این كار بلال ها را از ساقه جدا كرده و به جهت خرد كردن به هلیسی و از آنجا به قسمت های دیگر منتقل می كند.

۵- دماغه ی چكشی(دماغه ی بردارنده ی چكشی): این نوع دماغه بیشتر در خردكنهای خودرو طراحی شده اند و جهت برداشت ساقه های ذرت خوابیده و علوفه های درهم پیچیده كاربرد دارند. به منظور تهیه ی علوفه ی سیلویی با رطوبت زیاد استفاده می شوند.

۶- دماغه ی ساقه های باقی مانده : چند سالی است كه این نوع دماغه ها معرفی شده اند و جهت برداشت علوفه های باقی مانده بر روی سطح زمین یا خوابیده مورد استفاده قرار می گیرند. دارای انگشتی هایی هستند كه وظیفه شان بلند كردن علوفه های خوابیده است و با انتقال آن به چاقوها، عمل برش توسط چاقوها صورت می گیرد و سپس به خارج منتقل می شوند.

دستگاه تغذیه

این قسمت شامل یك غلتك و سه چرخ دنده می باشد كه یكی از این چرخ دنده ها صاف و بدون پره می باشد. علوفه توسط غلتك به سمت چرخ دنده ها منتقل می شوند و چون این چرخ دنده ها تحت فشار فنر قرار دارند، علوفه ها فشرده شده و به سمت تیغه حركت می كنند و توسط تیغه به قسمتهای بسیار كوچك تجزیه می شوند. سرعت محیطی تمام چرخ دنده ها یكسان می باشد بدین معنا كه اگر قطر یكی دو برابر دیگری است سرعت چرخش آن نیز باید نصف دیگری باشد. چرخش دنده ها توسط یك كلاچ یا جعبه دنده ی كمكی، معكوس یا متوقف می شود.

خردكردن و پرتاب كردن

سه نوع مهم دستگاه خردكن وجود دارد:

۱- چاقوی چرخی یا چاقوی شعاعی   ۲- چاقوی استوانه ای یا بادبزن كمكی  ۳- چاقوی استوانه ای پرتاب كن

۱- چاقوی چرخی: از یك صفحه ی فولادی گرد تشكیل شده است كه بر روی آن ۴ تا ۶ تیغه و حداكثر ۸ تیغه طراحی شده است و دارای ۳ تا ۴ تیغه ی پرتاب كن است. علوفه بر روی یك تیغه ی ثابت قرار می گیرد و به واسطه ی چرخش صفحه ی فولادی كه دارای چاقو یا تیغه ی پرتاب كن است، خرد شده و به سمت بادبزن و از آن جا به تریلی منتقل می شود. در ابتدا ، طراحی بدین صورت كه گفته شد بوده است اما بدلیل اینكه تقاضا جهت تولید علوفه ی بیشتر خرد شده افزایش یافت لذا تعداد چاقوها به تعداد ۸ عدد نیز افزایش یافت كه این كار باعث خرد شدن بیشتر علوفه می گردد

۲- چاقوی استوانه ای: از متداول ترین گونه هایی است كه در ماشین های خرد كن علوفه كاربرد دارد. از یك صفحه ی مدور با چاقوهایی تشكیل شده است كه این چاقوها بر روی محور دارای زاویه ای در حدود ۲۰ درجه می باشد. علوفه بر روی تیغه ی ثابت قرار می گیرد و به واسطه ی چرخش صفحه ی دوار حاوی چاقوها، عمل برش و خرد كردن صورت می گیرد. سپس قطعات خرد شده به قسمت دیگر كه در واقع بادبزن می باشد منتقل می شود. بر روی محورهای گردنده در حدود ۶ تا ۹ عدد چاقو قرار می گیرد كه در حالت خاص تا ۱۲ عدد چاقو نیز می تواند بر روی محور سوار گردد. افزایش تعداد چاقوها و افزایش دور باعث خرد شدن بیشتر علوفه می گردد. از دلایل عام پسند بودن این نوع چاقوها می توان به : ۱- امكان تیز كردن چاقوها در هنگام سوار بودن بر روی محور چرخنده  ۲- امكان استفاده از شبكه های دوبار خرد كن اشاره كرد.

۳- چاقوی استوانه ای پرتاب كن: این سیستم همانند سیستم قبلی است با این تفاوت كه خود تیغه ها عمل انتقال علوفه به تریلی را بر عهده دارند. مزایای سیستم قبلی را دارا می باشد با این تفاوت كه در صورت تیز كردن تیغه ها و چاقوها فاصله ی آنها تا محفظه ی دربرگیرنده ی محور گردنده و چاقوها كاهش می یابد كه این حالت باعث كاهش میزان كارایی دستگاه در انتقال علوفه می شود كه نظارت دقیق بر روی تیغه ها را طلب می كند. از عیوب دیگر این سیستم این است كه امكان استفاده از سیستم دوباره خردكنی وجود ندارد.

لوله ی تخلیه قسمت های انتهایی خردكن ها می باشد كه وظیفه اش انتقال علوفه های خرد شده به داخل تریلی است. تنظیمات لوله ی تخلیه توسط اهرمی صورت می گیرد كه به وسیله ی این اهرم می توان جهت لوله ی خروجی را در جهات افقی و عمودی تغییر داد.

الف) بر اساس تامین خاصیت کششی و خودرو بودن
1- تراکتورهای چرخ دار
2- تراکتورهای زنجیری

ب) بر اساس موارد استفاده
1- تراکتور های عمومی یا تراکتورهای خدماتی
2- تراکتورهای همه کاره یا تراکتور های ردیف کار
3- تراکتورهای پا بلند یا شاسی بلند
4- تراکتورهای باغی
5- تراکتورهای صنعتی
6- تراکتورهای یونیورسال
7- تراکتورهای باغچه ای و تراکتورهای چمن زن
8- تراکتورهای دو چرخ یا تیلر های موتوری

ج) بر اساس نوع شاسی یا قاب
1- تراکتورهای با شاسی
2- تراکتورهای نیمه شاسی
3- تراکتورهای بدون شاسی

الف) طبقه بندی بر اساس خاصیت کششی و خودرو بودن

تراکتورهای چرخ دار متمایز ترین و پیشرفته ترین نوع ماشین به خصوص جهت مقاصد کشاورزی هستند . این تراکتورها سه چرخ یا چهار چرخ ساخته می شوند.انواع تراکتورهای چهار چرخ به قرار زیر است:
تراکتورهای چهار چرخ معمولی, تراکتورهای چهار چرخ محرک, تراکتورهای چهار چرخ متحرک محرک با چرخ های کوچک جلو ,تراکتورهای چهار چرخ محرک با چرخ های بزرگ و و هم اندازه.
- طی سال های متمادی از تراکتورهای زنجیری به منظور کاهش فشار برروی خاک و بالا رفتن کشش در زمینهای نرم , که دارای مقاومت کمی هستند, استفاده شده اند . این تراکتورها همچنین در زمین های مرطوب و باتلاقی, یا در مناطقی که پایداری چرخ های تراکتور با اشکال روبرو می شود , مانند مناطق تپه ای با شیب های تند و زمین های ناهموار مورد استفاده قرار می گیرد.
گرچه استفاده از تراکتورهای زنجیری در کشاورزی محدود است , اما از این تراکتورها می توان به خوبی در موارد زیر استفاده کرد:

1- استفاده در باغات میوه و بیشه زارها
2- پاک کردن و احیای زمین
3- انجام عملیات حفاظتی خاک
4- ایجاد استخرهای ذخیره سازی آب در مزرعه
5- عملیات خاکبرداری و تسطیح زمین های زراعی به خصوص مزارع آبی
6- ایجاد نهرهای انتقال آب
7- به کار بردن زیر شکن ها و وسایل خاک ورزی عمیق
8- تعمیر جاده
 

ب) طبقه بندی بر اساس موارد استفاده

- یک تراکتور عمومی یا خدماتی, کم و بیش مشابه یک تراکتور چهار چرخ متداول و معمولی است. در این تراکتورها ممکن است فاصله ی بین چرخ های جلو یا چرخ های عقب ثابت یا قابل تنظیم باشد.

- تراکتورهای همه کاره یا تراکتور ردیف کار , تراکتوری است که عملا برای انجام تمام کارهای مزرعه به انضمام عملیات کاشت و وجین و سله شکنی در مزارعی که اندازه ی آنها متوسط است طراحی شده است.

- اکسل جلویی تراکتورهای پا بلند عریض و قابل تنظیم بوده و ارتفاع آن از سطح زمین زیاد است تا بتواند عملیات وجین و سله شکنی محصولات ردیفی پا بلند , مانند نیشکر را انجام دهد.

- در شرایطی که فاصله یبین درختان زیاد بوده و شاخه های درختان نیز بلند می باشند تقريبا می توان از هر تراکتوری در باغ های میوه و بیشه زارها استفاده کرد. اما در صورتی که باغ های میوه , بیشه زارها و تاکستان ها از اهمیت بیشتری برخوردارند , بهتر است از تراکتورهای مخصوص که برای کار در این شرایط طراحی شده اند استفاده نمود. تراکتورهای باغی ممکن است از نوع چرخ دار یا زنجیری باشند.

- تراکتورهای صنعتی ماشین هایی هستند در اندازه و انواع مختلف که برای کارهای مخصوص صنعتی و حمل وسائل سنگین در کارخانجات , فرودگاه ها و غیره ساخته شده اند. این تراکتورها را می توان به دستگاه های بالا بر, حفاری, بارکن مکانیکی و ضمائم مشابه که روی آنها سوار می شوند مجهز نمود. در بسیاری از مواقع می توان از بعضی تراکتورهای صنعتی در کارهای کساورزی نیز استفاده نمود.

- تراکتورهای یونیورسال که به واحد توان یا تراکتور مخصوص نیز معروف است به طریقی طراحی شده است که بتواند هم تولید توان نموده و هم انواع مختلفی از ماشین های برداشت سوار, از قبیل ماشین ذرت چین , ماشین برداشت علوفه ی سیلو کردنی , کمباین و ماشین دانه کن ذرت و بعضی وسائل مخصوص را قبول و حمل کند. این نوع تراکتور نه تنها دارای خصوصیت ماشین های خودرو است بلکه دارای مزایای اقتصادی یک واحد تولید توان چند منظوره نیز هست.

- تراکتورهای باغچه ای یا باغی کوچک که به آنها تراکتورهای شاسی کوتاه نیز گفته می شود , تراکتورهای چهار چرخ کوچکی هستند که توان آنها بین حدود 8 تا 25 است بخار است. این تراکتورها برای انجام بسیاری از کارهای باغات کوچک و باغچه ها از قبیل خاک برداری , حفر گودال , برش چوب و غیره قابل استفاده هستند.

- تراکتورهای دو چرخ یا تیلر های موتوری که به تراکتورهای دستی نیز معروف است, دارای دو چرخ محرک است که به وسیله ی دست حمایت و هدایت می شود.

ج) طبقه بندی بر اساس نوع شاسی یا قاب

- تراکتورهای با شاسی دارای یک قسمت حمایت کننده به نام شاسی یا قاب هستند.

- در تراکتورهای نیم شاسی دو تیرک یا محور طولی به دو طرف بدنه ی موتور ع محفظه ی کلاچ و یا محفظه ی جعبه دنده به وسیله ی پیچ و مهره متصل می شود.

- تراکتورهای بدون شاسی فاقد هر گونه حمایت کننده اضافه هستند . در این نوع بدنه ی تراکتور به صورت یکپارچه است.

شناخت و کاربرد تراکتور-دکتر بهروزی لار

تاریخچه:

از سالیان بسیار دور، بشر همواره به طرق مختلف سعی در تأمین غذای خود و دامهایش را داشته است و در طی اعصار گوناگون از شیوه های مختلفی استفاده کرده است که همواره سیری صعودی به سمت افزایش عملکرد محصول را داشته است.

در ابتدا؛ عملیات کشاورزی توسط انسان و دام و بوسیلۀ ابزارآلات چوبی بسیار ساده انجام می گرفت. سپس با پیدایش آهن؛ از آن برای ساخت انواع خیش ها استفاده شد. این سیر تکامل استفاده از وسایل و ابزار آلات همچنان ادامه یافت تا اینکه موتور بخار در اواخر قرن 18توسط جیمز وات اختراع شد. صد سال بعد، یعنی اواخر قرن نوزدهم در تراکتورهای زراعی غول پیکری که برای مزارع وسیع امریکا ساخته شده بودند؛ موتور بخار بکار گرفته شد. لیکن بعلت محدودیت های فراوان از قبیل بازدهی پایین و ابعاد بزرگ و وزن زیاد موتورهای بخار جای خود را به موتور های احتراق داخلی دادند و از اوایل قرن بیستم تا کنون روز بروز بر کیفیت این تراکتور ها افزوده می شود.

این روند که شاید بتوان ابتدای آن را به ده هزار سال پیش نسبت داد را مکانیزاسیون کشاورزی می نامند. مکانیزاسیون کشاورزی به معنای مکانیکی کردن عملیات کشاورزی است و دارای دو معنای عام و خاص می باشد که معنای خاص آن صرفاً شامل تکنولوژی ماشینی و مسائل مرتبط با آن در کشاورزی است. در حالیکه معنی عام مکانیزاسیون تمامی مسائل و تجزیه و تحلیل های کلی مرتبط با کشاورزی و مدیریت آن ها را شامل می شود. مکانیزاسیون را می توان چنین تعبیر کرد که "مکانیزاسیون، استفاده از تکنولوژی روز در کشاورزی برای توسعۀ پایدار است". اهداف مکانیزاسیون را می توان چنین برشمرد:

- افزایش تولید

- کاهش هزینه ها

- کاهش سختی کار کشاورزی و افزایش جذابیت آن

- افزایش بهره وری از نیروهای کارگری

- افزایش کیفیت کار زراعی و امکان انجام آن در کمترین مدت زمان

- انجام به موقع عملیات کشاورزی

مکانیزاسیون در دو مبحث فنی و اقتصادی مطرح می شود. در بعد فنی آن، مسائل مربوط به ماشینی کردن کشاورزی و در بعد اقتصادی، مدیریت مناسب برای افزایش درآمد و کاهش هزینه ها مد نظر قرار می گیرد.

مبحث مکانیزاسیون در ایران از اوایل قرن چهاردهم شمسی و با ظهور سلسله پهلوی آغاز شد و اولین تراکتور در سال 1308و بمظور آموزش دانشجویان فلاحت کرج از اروپا وارد گردید.

با شکل گیری بخش ماشین های کشاورزی و مکانیزاسیون در دانشکده های کشاورزی دانشگاههای مختلف کشور؛ این بخش از کشاورزی رونق گرفت و امروز شاهد فعالیت اساتید و دانشجویان این رشته در مقاطع مختلف تحصیلی در قالب کنگره ها و کنفرانس های متعددی هستیم که عمدۀ آنها توسط انجمن مهندسی ماشینهای کشاورزی و مکانیزاسیون ایران برگزار می شود.در طی این کنگره ها و کنفرانس ها مقالات متعددی در رابطه با بخش های مختلف مربوط به ماشین های کشاورزی و مکانیزاسیون ارائه می گردد که گامی موثر در راه پیشرفت سطح علمی کشاورزی ایران در این عرصه است.

منابع و مآخذ

1- الماسی. مرتضی، شهرام کیانی و نعیم لویمی، 1384، مبانی مکانیزاسیون کشاورزی، موسسۀ انتشارات حضرت معصومه(س).

2- رنجبر. ایرج، حمید رضا قاسم زاده و شهاب داودی،1382، توان موتور و تراکتور، ترجمه، انتشارات دانشگاه تبریز.

3- مجله توان، دانشگاه ساری.

 مکانیزاسیون چیست؟

مکانیزاسیون واژه ایست مشتق شده از مکانیک که به معنای مکانیکی کردن است.پس مکانیزاسیون به مفهوم مکانیکی کردن است و منظور از آن ، استفاده از وسایل و ادوات مکانیکی برای تولیدات و انجام کارهای کشاورزی است.
تاریخچه ی مکانیک به قرن هفدهم برمی گردد که با قوانین سه گانه ی نیوتن آغاز شد و با فعالیت دانشمندان مختلف علم مکانیک، ادامه پیدا نمود.سپس ماشین آلات کشاورزی اختراع شدند و مکانیک کشاورزی به وجود آمد.
واژه ی مکانیزاسیون کشاورزی از زمانی متداول گشت که تراکتورهای بخاری وارد مزرعه شدند ، ولی ورود این وسایل یا مکانیزه شدن کشاورزی صرفا به منظور انجام کار بهتر ، بیشتر و با هدف افزایش درآمد انجام گرفت و امروز نیز چنین است.
با توجه به مطالب گفته شد می توان اینگونه تعریف کرد:
مکانیزاسیون کشاورزی یعنی استفاده از وسایل مکانیکی به منظور افزایش کمی و کیفی تولیدات کشاورزی و با هدف افزایش درآمد مالی کشاورز.
بنابراین اگر مکانیزاسیون به افزایش درآمد کشاورز نینجامد ، مکانیزاسیون نیست.اگر استفاده از وسایل دامی به افزایش بیشتر درآمد بینجامد، کاربرد ماشین را نمی توان مکانیزاسیون نامید و توصیه نمی شود.
افزایش درآمد روستایی با سه عمل صورت می گیرد:
1-افزایش کمیت محصول 2-افزایش کیفیت محصول 3-کاهش هزینه ی تولید محصول
افزایش کمی محصول به دو صورت انجام می شود:
الف)افزایش سطح زیر کشت: این کار با وسایل مکانیکی به سهولت قابل انجام است که به دلیل محدودیت کارگر و شاق بودن این عملیات از ادوات مکانیکی کشاورزی استفاده می شود.
ب)افزایش عملکرد: ممکن است سطح زیر کشت را افزایش نداد ولی با شخم یکنواخت ، تهیه ی بستر مناسب ، کاشت در عمق ثابت و فاصله ی مناسب بین بوته ها، وجین مؤثرتر، سمپاشی ، کودپاشی و بالاخره برداشت بهتر عملکرد بیشتری تحصیل نمود که این عملیات جز با کاربرد ماشین امکان پذیر نمی شود.
افزایش کیفی محصول از مهمترین عوامل افزایش درآمد روستایی است.اگر عمق کاشت ، زمان برداشت ، نحوه ی برداشت به صورت مناسب توسط ادوات کشاورزی در مورد محصول صورت گیرد بازدهی به مقدار بسیار زیاد افزایش می یابد. به عنوان مثال برگ توتون درجه ی یک با دو روز تاخیر در خشک کردن به درجه ی سه تقلیل می یابد. یونجه اگر به موقع برداشت نشود از نظر کیفی ، محصول بسیار افت می کند.
کاهش هزینه ی تولید و اثرات آن را در کشورهایی چون ایران که تعداد کارگر کم است با مکانیزه کردن درست ، به وضوح می توان رؤیت کرد. اگر کارشناس مکانیزاسیون از نحوه ی کار ماشین اطلاع کافی نداشته باشد و از طرفی هزینه ی نگهداری و تعمیر وسایل زیاد باشد هزینه ی تولید محصول کاهش نمی یابد که این امر با مفهوم مکانیزاسیون کشاورزی مغایر است.

مکانیزاسیون کشاورزی در ایران موضوعی است که طی سالهای گذشته یا بهتر بگوئیم از سال 1345 ، یعنی سالی که قرارداد بین ایران و جمهوری رومانی به منظور خرید تراکتور و بعضی ادوات کشاورزی منعقد شد و تعداد تراکتور از آن سال در کشور رو به فزونی گذاشت مورد بحث متخصصین فن بوده است.
وقتی از مکانیزاسیون کشاورزی صحبت به میان می آید ، اکثرا به فکر کاربرد و استفاده از موتورهای احتراق داخلی و ماشین های مختلف کشاورزی در مزارع می افتند ، در حالی که مکانیزاسیون به معنی اعم، این نیست که حتما از موتور احتراق داخلی و یا از آخرین مدل های ماشین های کشاورزی استفاده شود. قبل از اینکه مکانیزاسیون کشاورزی را تعریف کنیم ، ابتدا لازم است موتور و ماشینرا از یکدیگر تشخیص داده و جدا کنیم. "ماشین " وسیله ای است که اگر به آن توان دهیم ، برایمان کار انجام می دهد ولی خود به تنهایی قادر به انجام کار نیست . " موتور" وسیله ای است که تولید توان می کند ولی به تنهایی نمی تواند کاری انجام دهد مگر اینکه این توان را به ماشینی بدهد تا آن ماشین بتواند کار تولید کند. به طور مثال یک گاوآهن را می توان به وسیله ی یک یا چند حیوان کار به حرکت درآورد و زمینی را شخم زد ، گاوآهن در اینجا ماشین را تشکیل می دهد و حیوان یا حیواناتی که آن را می کشند در حکم موتور می باشند. یک موتور ممکن است در یک زمان، دو ماشین را به حرکت درآورد و گاهی حرکت هر دو ماشین ، برای انجام کار ، ضروری است.
اکنون با روشن شدن فرق بین ماشین و موتور می توان مکانیزاسیون کشاورزی را تعریف نمود. کلمه ی مکانیزاسیون در کشاورزی مترادف با کلمه ی اتوماسیون در صنعت است که خود به معنی اتوماتیک کردن می باشد و اتوماتیک کردن یعنی کم کردن کار کارگری. بنابراین مکانیزاسیون یعنی استفاده از ماشین و موتور در کشاورزی جهت کاهش نیاز به نیروی کارگری. البته این نیاز هنگامی به وجود می آید که درآمد حاصل از کار کارگری کمتر از درآمد به دست آمده از جایگزین نمودن ماشین و موتور باشد که خود به عوامل متعددی از جمله عوامل زیر بستگی دارد:
1- دستمز کارگر بالا باشد.
2- مشکلات کارگری موجب وقفه در کار، در زمان معین شود.
3- زیان های حاصل از طولانی بودن کار کارگری بیش از هزینه های استفاده از ماشین و موتور شود.
4- کیفیت کار ماشین آنقدر بالا باشد که هزینه های آ را مستهلک نماید.
معنی اعم مکانیزاسیون کشاورزی اتخاذ هر روشی است که موجب ازدیاد درآمد شود. با این تعریف جایگزین کردن کارگر با ماشین و موتور یکی از روش ها محسوب می شود و استفاده از بذر اصلاح شده برای بدست آوردن عملکرد محصول بیشتر روشی دیگر، که هر دو بخشی از موضوع مکانیزاسیون هستند.

آشنایی با وضعیت کشاورزی سنتی ایران

ایران از قدیم الایام مهد تمدن های باستانی و یکی از مراکز تولید مواد کشاورزی دنیای باستان بوده است.به طوری که بسیاری از پیشرفتهای کشاورزی و دامپروری مانند پرورش اسب و ترویج نباتات سودمند را باید مرهون زحمات و ابتکارات اهالی این مرزوبوم دانست. حفاری هایی که در تپه ی سیالک کاشان انجام یافته ، نشان می دهد که حدود شش هزار سال پیش ، کشاورزی در میان مردم آن منطقه معمول بوده و ایرانیان متمدن قرن ها پیش از این در این راه کار کرده اند. از نقش روی استوانه ای که در شهر شوش کشف شده ، معلوم گردیده که در سه هزار سال قبل از میلاد مسیح مردم ایران گندم را در مخزن هایی که امروزه هم در بعضی از نواحی دیده می شود ،ریخته و انبار می کرده اند. یونجه ، این علوفه ی پر ارزش برای دام ها ، توسط ایرانیان به یونان و سپس به روم و سایر نقاط جهان برده شد.
ابزارهای کشاورزی که در ایران باستان به کار می رفت شامل انواع ابزارهای دستی ساده مانند بیلها، کج بیلها ، داسهای دسته کوتاه ، کلنگ و وسائل دامی چوبی از قبیل گاوآهن ، هرسهای دندانه ای ، خرمن کوبها و غیره بوده اند.
منبع توان و ابزارهای کشاورزی معمول امروزی در نقاط مختلف کشور بخصوص در نقاط دورافتاده به مرور زمان تغییر زیادی پیدا نکرده و با ابزارهای قدیمی فرق چندانی ندارند. هنوز در اکثر نقاط دور افتاده ی کشور از یک یا دو جفت گاو به عنوان توان کششی منحصر به فرد و از گاوآهن های دامی چوبی و هرسهای دندانه ای ، خرمن کوبها و سایر وسائل که اکثرا از چوب ساخته شده اند به عنوان ابزار مورد نیاز استفاده می گردد.
شرایط و امکانات توسعه ماشین های کشاورزی در ایران

در کشور ما استفاده از تراکتور و ماشبن های کشاورزی خیلی دیرتر از کشورهای اروپایی و امریکا شروع شد و اصولا در قرن هیجدهم که در اروپا گاوآهن های فلزی برگردان دار معمول شد، و در قرن نوزدهم که خرمن کوبهای جدید در امریکا اختراع گردید ، در وسائل و ادوات کشاورزی کشور ما هیچگونه تغییری حاصل نگردید. عملا در طول 50 تا 60 سال اخیر بوده است که به تدریج کشاورز ایرانی با انواع ماشین های کشاورزی آشنا شده است، اما هنوز هم آن طوری که شرایط امروز ایجاب می کند کشاورزی مملکت ما ماشینی نگشته است و در مواردی هم که این امر به صورتی انجام گرفته است ، به علل بنیادی مواجه با مشکلات عدیده ای می باشد که همه ی دست اندرکاران و منخصصین کشاورزی ماشینی با آن آشنا هستند.
اولین گاوآهن فلزی برگردان دار دامی در زمان ناصرالدین شاه قاجار به ایران وارد شد و در ارومیه مورد استفاده قرار گرفت . اولین نمایشگاه ماشین های کشاورزی در سال 1300 خورشیدی در تهران برگزار گردید . اولین تراکتور نفتی ساده به دستور رضاخان در سال 1308 بری مدرسهی فلاحت خریداری گردید و این مدرسه بعدها به دانشکده کشاورزی تبدیل شد. با وقوع جنگ جهانی دوم و مشکلات داد و ستد با کشورهای فروشنده و همچنین اثرات این جنگ در امور داخلی کشور، عملا این طرح متوقف و بهره برداری از آن نیز مسکوت ماند. پس از جنگ کمکم سرمایه داران و بعضی از شرکت ها شروع به وارد کردن تراکتور در ایران نمودند. ابتدا روستاییان از پذیرفتن تراکتور و ماشین های کشاورزی در مزارع خود خودداری می کردند و اعتقاد داشتند که برکت کشاورزی در سم گاوها می باشد، ولی به تدریج که با نتایج کار آشنا شدند تا حدودی آنها را پذیرفتند.
آغاز فعالیت بنگاه توسعه ماشین های کشاورزی از سال 1331ر حقیقت سرآغاز ماشینی کردن کشاورزی ایرا ن به شمار می رود. این مؤسسه از سال 1331 تا سال 1336 خود اقدام به وارد کردن تراکتور و ماشین های کشاورزی می نمود و آنها را به اقساط به فروش می رساند ، اما از سال 1336 تا سال 1345 بنگاه به متقاضیان خرید تراکتور وام میداد تا آنها مطابق سلیقه و امکانات خود اقدام به خرید تراکتور و کمباین و سایر ادوات کشاورزی بنمایند.این طرز کار سبب شد که به تدریج مارک های مختلف تراکتور و کمباین م به تعداد کمی وارد کشور شود و چون برای فروشندگان تامین لوازم یدکی و تعمیرگاه های لازم مقرون به صرفه نبود، اغلب این وسائل در مدت کوتاهی از کار افتاده و بی استفده می ماند.
در سال 1345 قراردادی با کشور جمهوری رومانی منعقد شد که طی آن تعدادی تراکتور و سایر ادوات کشاورزی از جمله گاوآهن و ... از طریق بنگاه توسعه ماشین های کشاورزی در اختیار کشاورزان گذاشته شود. طبق این قرار داد در مراکز عمده فروش اقدامات لازم برای تاسیس نمایندگیهای لوازم یدکی تعمیرگاه های ثابت و سیار به عمل آمد. به موازات این قرارداد از سال 1346 شروع به ساخت کارخانه ی تراکتور سازی تبریز شد که از سال 1349 بهره برداری از آن آغاز شد، قطعات تراکتور از رومانی وارد و در آن کارخانه مونتاژ گردید .در حال حاضر مونتاژ تراکتورهای مسی فرگوسن نیز در این کارخانه انجام می گیرد، همچنین کارخانه ی جاندیر اراک به مونتاژ تراکتور ، کمباین و سایر ادوات کشاورزی جاندیر پرداخت.
در حال حاضر کارخانه جات تراکتورسازی ایران ، تراکتورهای یونیورسال مدل 650m با توان 65 اسب بخار، تراکتور مسی فرگوسن مدل 399 با توان 110 اسب بخار و مدل285 با توان 75 اسب بخار و مدل 240 با توان 47 اسب بخار و تراکتورهای مدل 750itm با توان 75 اسب بخار را تولید می کند.
نیروی کار انسانی و لزوم استفاده ی ماشین در کشاورزی ایران

با توجه به ارقام و آمار موجود و تقلیل جمعیت روستایی، به طور طبیعی نیاز به تراکتور و ماشین های کشاورزی جهت جبران توان انسانی بیشتر خواهد شد . اما در تامین توان مکانیکی مورد نیاز، بررسی انواع تراکتور و ماشین های مورد نیاز کشاورزی ایران با توجه به سطح پایین تکنولوژی در کشور و به خصوص روستاها که متناسب با سطح محدود زیر کبرای هر کشاورز و دامدار می باشد باید مورد توجه قرار گیردو سعی در بالا بردن دانش کشاورزی کشاورزان و آموزش آنها در استفاده ی صحیح از ماشین، شود. به خصوص تلاش در محدود کردن انواع تراکتورها و ماشین های وارده به چند نوع متناسب با شرایط خاص مناطق مختلف کشور ، و سعی در ساختن بعضی ما شین ها وابزار در داخل کشور که امکان ساخت آنها وجود دارد ، تامین و ساخت لوازم یدکی ، تربیت کارگران ماهر و متخصصین برای به کار بردن تراکتور و ماشین های مورد نیاز و ایجاد تعمیرگاه ها به تعداد کافی در نقاط مختلف کشور، از جمله برنامه هایی است که در آینده باید به طور وسیع و کاملتر انجام گیرد.
اهمیت مکانیزاسیون

افزایش و رشد روز افزون جمعیت در جهان اهمیت کشاورزی را بیش از گذشته برای تمام جوامع بشری مشخص می کند. اولین و مهمترین نیاز هر انسان٬ نیازهای غذایی اوست. حال این نیاز به صورت مستقیم و غیر مستقیم با کشاورزی در ارتباط است. یکی از رشته های موجود در کشاورزی مکانیزاسیون است. مکانیزاسیون در ایران از اهمیت فوق العاده ای بدلیل سطح وسیع زیر کشت ارقام مختلف برخوردار است.
با نگاهی به سرفصل درس ها و با توجه به کیفیت و کمیت آن ها مشخص می شود که داوطلب باید از توان و دانش بالا در زمینه های ریاضی و فیزیک و مدیریت و قدرت جسمانی مناسب برخوردار باشد و نیز باید توان تجزیه و تحلیل٬ قدرت تجسم و دقت کافی در مسائل آماری را دارا باشد. شایان ذکر است که بسیاری از کارهای صحرایی و کارگاهی و طرح های عملی در خارج از محیط های شهری است و فعالیت نسبتا زیادی را می طلبد.
مراکز مختلفی به صورت مستقیم و غیر مستقیم در فعالیت های کشاورزی نقش دارند که هر یک به تناسب نوع فعالیت خود٬ برای رفع نیازهای مربوطه٬ به جذب فارغ التحصیلان این رشته اقدام می نمایند. وزارتخانه های کشاورزی٬ جهادسازندگی٬ آموزش و پرورش و فرهنگ و آموزش عالی به صورت گشترده تر و سایر وزارتخانه ها٬ اداره ها و سازمان ها و مدراکز دولتی و خصوصی نظیر بانک های کشاورزی٬ مجتمع های کشت و صنعت٬ تعاونی های تولید٬ شرکت های سهامی زراعی یا مهندس زراعی و ... به صورت غیر مستقیم برای انجام کارهای فنی و مکانیزه ی خود اعم از طرح و محاسبه٬ اجرا و نظارت بر اجرای طرح های ماشینی کردن کشاورزی نیاز به استخدام تعداد کثیری از فارغ التحصیلان در رشته ی مهندسی مکانیزاسیون کشاورزی دارند.
تعداد واحدهای درسی که دانشجو باید در دوره ی کارشناسی مهندسی مکانیزاسیون کشاورزی بگذراند ۱۳۶ واحد است که تعداد ۲۱ واحد آن دروس عمومی٬ ۱۸ واحد دروس علوم پایه و ۸۷ واحد دروس اصلی کشاورزی است و تعداد ۱۰ واحد از ۱۳۶ واحد به عنوان دروس اختیاری در نظر گرفته می شود که توسط خود دانشجو انتخاب می گردد.
سه اصطلاح متداول در مکانیزاسیون کشاورزی

در زمینه ی مکانیزاسیون کشاورزی و در جهت شناخت بهتر این رشته و توانایی های آن لازم است سه اصطلاح متداول در مکانیزاسیون کشاورزی را مطرح کنیم:

اولین شاخص، ضریب مکانیزاسیون است. این ضریب به مفهوم نیروی محرکه ی موجود به ازای هر هکتار می باشد.
دومین شاخص درجه ی مکانیزاسیون است که در واقع نسبت میزان عملیات مکانیزه به عملیات غیر مکانیزه است.
سومین شاخص ظرفیت مکانیزاسیون است که بیانگر انرژی مکانیزه مصرفی در واحد سطح می باشد و به واقع سرانه انرژی مکانیکی در بخش کشاورزی را بیان می کند.

لازم به توضیح است که این شاخص ها از مهمترین عواملی می باشد که میزان مکانیزاسیون را در بخش کشاورزی بیان می کند. اما باید توجه شود که هر کدام از کمیت های ذکر شده به تنهایی مفهوم درستی از مکانیزاسیون القا نمی کند بلکه با توجه به تمامی موارد بالا می توان برداشت بهتری از عددهای بدست آمده در اختیار داشت.
به عنوان مثال در برنامه چهارم توسعه هدف، دستیابی به ضریب مکانیزاسیون 1.18 اسب بخار است حال این عدد در ظاهر به مفهوم این است که به ازای هر هکتار، نیروی محرکه ی موجود، حدود 1.18 اسب بخار خواهد شد اما این چنین نیست. اگر به ضرایب دیگر توجهی نشود برداشتی مانند این مورد حاصل می شود. مثال ساده اینکه، تمامی تراکتورهای موجود در سطح کشور جهت کشت و کار و فعالیت های کشاورزی استفاده نمی شوند، برخی جهت حمل و نقل نیروی کار و برخی جهت انتقال کود و خوراک دام استفاده می گردند که بدون توجه به این مسئله تنها با اتکا به عدد و رقم نتیجه، سیاست گذاری های غلط در بخش کشاورزی خواهد بود.
علاوه بر مورد بالا ضریب مکانیزاسیون به شرایط و موقعیت منطقه ای بستگی زیادی دارد. به عنوان مثال مقایسه ی ضریب مکانیزاسیونی 24 برای ژاپن با ضریب مکانیزاسیون 2 تا 3 برای کشورهایی همچون آمریکا و استرالیا بدون در نظر گرفتن شرایط و موقعیت کشورها مقایسه ای بی ارزش و بی نتیجه است.
لازم به توضیح است جهت دستیابی به هدف مکانیزه نمودن کشاورزی در ایران مستلزم توجه موارد بالا می باشد اما در کنار این مسائل امید است سیاست های بهتری در زمینه ی واردات و یارانه های ماشین آلات کشاورزی اتخاذ گردد. یک ماشین کشاورزی بر خلاف اتومبیل های لوکس خارجی جهت تولید مواد غذایی مورد استفاده دارد و حال آنکه کشاورز برای خرید یک تراکتور 15 میلیون تومانی باید یکسال تا دو سال منتظر بماند و در نهایت پس از تلاش های طاقت فرسا و صرف هزینه های فراوان یک عدد تراکتور دریافت کند حال آنکه بسیاری از ادوات بهینه نیاز به توان بالای تراکتوری دارد که حال تنها شرکت های کشت و صنعت توان پرداخت هزینه های 100 تا 150 میلیونی این تراکتورها یا ماشین های کشاورزی را دارا می باشند.
یکی از مسائلی که در کنار این موارد باید بدان توجه شود این است که در حال حاضر تنها دغدغه در بین دولت مردان یکپارچه سازی اراضی کوچک است و بسیاری بر این باورند که استفاده از ادوات تنها در زمین هایی با وسعت زیاد بهینه می باشد اما مثال بارز برای رد این ادعا کشور آلمان است که با وجود کوچک بودن قطعات کشاورزی با مدیریتی مناسب و استفاده از ادوات مناسب تولید به صورتی بهینه افزایش یافته است.
حال این سوال مطرح می شود که آیا بهتر نیست با اختصاص حمایت های بیشتر دولت در بخش کشاورزی همانند بخش صنعت پیشرفت همگونی را کشور شاهد باشیم؟

نگاهي به تاثير متقابل مكانيزاسيون در عمليات خاك‌ورزی

در اجراي مراحل مختلف عمليات كشاورزي، اهميت خاك‌ورزي به‌عنوان يكي از اركان اصلي بر كسي پوشيده نيست. به‌كارگيري روش‌هاي نوين خاك‌ورزي، از جهت بهبود كيفي و نيز از ديدگاه كاهش فرسايش خاك، حائز اهميت است.

در عمليات خاك‌ورزي، عوامل مختلفي ازجمله خرد شدن يكنواخت كلوخ‌ها، حفظ رطوبت، مواد آلي خاك، تسطيح، كاهش فرسايش و... داراي اهميت بسزايي است. لذا بخش وسيعي از مبحث مكانيزاسيون هميشه با بهبود شرايط عمليات خاك‌ورزي ارتباط دارد و اهميت اين مطلب، هرگز از ديد كارشناسان و صاحب‌نظران بخش كشاورزي پوشيده نمانده است.

بي‌شك پي از عمليات خاك‌ورزي مقوله كاشت از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. چراكه بسترسازي و كشت صحيح، روش‌هاي مطلوب‌تر كاشت كه بتواند بذر را با دقت كامل، در فواصل يكنواخت و عمق مناسب بكارد، مدنظر است.

نكته درخور توجه آن است كه چه در عمليات خاك‌ورزي و كاشت و چه در بخش‌هاي ديگر استفاده از روش‌ها و ابزارهايي كه ضمن ايجاد تحولات مورد نياز از سرعت بالايي نيز برخوردار باشد، كاملا موثر است. از طرفي ادوات و ماشين‌آلاتي كه بتوانند عمليات خاك‌ورزي و كاشت را به‌طور همزمان انجام دهند، ضمن دستيابي به همه موارد مذكور، در مصرف سوخت تراكتور و درنهايت، مصرف هزينه‌هاي توليد نيز صرفه‌جويي خواهند كرد و از اين حيث كاملا توجيه اقتصادي خواهند داشت.

در اين راستا يكي از مهم‌ترين ادوات معرفي‌شده توسط شركت مگاكشت ابزار، كمبينات رديف‌كار است، اين دستگاه مركب از دو دستگاه خاك‌ورزي و كاشت است كه توسط يك اتصال‌دهنده، كمبينات را تشكيل مي‌دهند. بخش خاك‌ورز دستگاه سيلكوتيلر است كه با حركت چرخشي تيغه‌هاي خود، خاك را بر هم مي‌زند، كلوخ‌ها را كاملا خرد مي‌كند و توسط ماله و غلطك پشتي، عمليات تسطيح را انجام مي‌دهد. پس از آن، رديف‌كار پنوماتيكي قرار دارد كه مي‌تواند محصولاتي چون ذرت، چغندر و... را به‌صورت رديفي بكارد.

اين رديف‌كار با دقت فوق‌العاده بالاي خود، بذر را بر مبناي بوته در هكتار مي‌كارد. در اين كمبينات، سيلكوتيلر ساخت كمپاني با سابقه ماسكيو ايتاليا است كه با سال‌ها تجربه در زمينه ساخت ادوات كشاورزي خصوصا دستگاه‌هاي خاك‌ورزي، از توليدكنندگان بزرگ اين ادوات در دنيا به‌شمار مي‌رود.

همچنين شركت سازنده جهت ارتقاي سطح كمي و كيفي در بخش ماشين‌آلات و به‌دنبال معرفي كمبينات خطي كار و بسياري از دستگاه‌هاي مفيد و مورد نياز در سراسر كشور، كمبينات رديف‌كار شركت ماسيكو و گاسپاردو اتيايي را به كشاورزان معرفي مي‌كند و آمادگي خود را جهت فروش، آموزش و ارايه كليه خدمات پس از فروش اين دستگاه اعلام مي‌كند.

استفاده كمبينات رديف‌كار در محصول ذرت علاوه بر اين‌كه موجب افزايش عملكرد در توليد مي‌شود، بعد از اتمام عمليات شخم و تكميل تهيه زمين، با درنظر گرفتن درجه حرارت محيط به‌خصوص هنگامي كه حرارت خاك تا عمق پنج سانتي‌متري به حدود 9 تا 10 درجه سانتيگراد رسيد، مي‌تواند در جهت سهولت كاشت بذر مفيد واقع شود كه مقدار بذر مورد نياز جهت كاشت براي هر هكترا زمين زراعي، تابع عواملي مانند روش كاشت، بافت خاك، زمان كاشت شرايط جوي، محيط و مقدار آب است كه در اين ميان، روش كاشت از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

يكي از مهم‌ترين عاملي كه باعث افزايش عمكرد اين محصول ذرت مي‌شود، تعداد بوته مادر واحد سطح يا در هكتار زمين زراعي است كه هرچه فواصل كاشت، دقيق‌تر باشد به عملكرد بيشتري دست خواهيم يافت. براي آن‌كه بذر كاشته‌شده به‌طور يكسان و در يك زمان، جوانه توليد كنند و همگي با هم از خاك خارج شوند، بهتر است كاشت به‌صورت هيرم و توسط بذركار انجام شود تا رطوبت در تمام قسمت‌هاي زمين يكسان باشد و بذور با جذب رطوبت برابر، با هم جوانه توليد كنند.

در زراعت‌هاي مكانيزه كه كاشت به‌وسيله بذركار انجام مي‌شود، مقدار بذر مورد نياز در مورد ذرت دانه‌اي 15 تا 20 كيلوگرم و داكثر 30 كيلوگرم در هكتار است كه البته اين ارقام باتوجه به شرايط اقليمي و خاك هر منطقه، كمي متفاوت خواهد بود، ولي درنهايت در كشت مكانيزه، مصرف بذر به مقدار قابل توجهي كاهش مي‌يابد و مي‌توان در هزينه‌هاي تهيه بذر، صرفه‌جويي زيادي كرد. اين درحالي است كه عملكرد نيز در كشت مكانيزه افزايش چشمگيري خواهد داشت.

در زراعت‌هاي مكانيزه كه كاشت توسط بذركار و روي خطوط مشخص با فاصله مناسب و دقيق انجام مي‌شود، بهتر است، عمليات بذرافشاني و پخش كود شيميايي و به‌ويژه كود فسفره (فسفات آمونيوم) و نيز سموم آفت‌كش جهت ضدعفوني بذور، همزمان صورت گيرد. عمق كاشت بذر ذرت به شرايط جوي و درجه حرارت محيط در زمين كاشت، بافت و عمق خاك زراعي، درصد رطوبت زمين و اندازه زذر بستگي كامل و مستقيم دارد كه پس از تعيين عمق مناسب مي‌توان به كمك نسل جديد بذركارهاي موجود، به عمق دقيق كاشت دست پيدا كرد. بذركار پنوماتيك sp معرف نسل جديد بذركارهاي كشت رديفي است كه با استفاده از آن مي‌توان به فواصل كاشت بسيار دقيق و نيز عمق كاشت مناسب دست پيدا كرد.

همچنين امكان پخش كود شيميايي و سموم آفت‌كش به‌صورت گرانول را به‌طور همزمان فراهم مي‌آورد. در كشاورزي مدرن مخصوصا در مناطقي كه مشكل رطوبت و كمبود آب و نيز درجه حرارت بالاي محيط وجود دارد، عمليات خاك‌ورزي و كاشت به‌صورت همزمان صورت مي‌گيرد و رديف‌كار پنوماتيك مدل sp مي‌تواند با اتصال به سيلكوتيلر به‌صورت كمبينات درآيد و عمليات خاك‌ورزي و كاشت را به‌صورت همزمان انجام دهد كه با استفاده از اين فن‌آوري مدرن مي‌توان به عملكرد بالا در واحد سطح دست پيدا كرد.

شايان ذكر است كه سيلكوتيلر، دستگاه خاك‌ورزي است كه با تيغه‌هاي عمودي خود خاك را در جاي خود به هم مي‌زند، كلوخ را خرد مي‌كند و توسط يك ماله و غلطك سطح زمين را تسطيح و عمليات خاك‌ورزي را تكميل مي‌كنند.

 مکانیزاسیون کشاورزی عامل اساسی بر تولید و صادرات محصولات کشاورزی

مکانیزاسیون کشاورزی ، عاملی اساسی وتاثیرگذار برتولید وصادرات محصولات کشاورزی است.
افزایش تولید محصولات کشاورزی درواحد سطح وبهبود کیفیت محصولات وجلب اعتماد بازار، فقط درسایه مجهز شدن به وسایل وامکانات پیشرفته وبه موازات آن تقویت مدیریت ها امکان پذیر است ، بویژه آنکه افزایش تولید درواحد سطح به مفهوم تولید انبوه وکاهش قیمت تمام شده است. بهمین خاطر کاربرد فن آوری های نوین می تواند ضمن افزایش تولید محصولات کشاورزی درواحد سطح ، موجب کاهش هزینه های تولید ومتعاقب آن منجر به کاهش قیمت تمام شده این محصولات باارزش گردد، چرا که ، پائین بودن قیمت تمام شده محصولات کشاورزی ، ضمن آنکه رضایتمندی کامل کشاورزان ونیز مردم جامعه را فراهم می نماید ، بازارمطمئن ومناسبی را برای صادرات این محصولات کشاورزی ایجاد می نماید، که ازاین طریق می توان ازخروج مقادیرزیادی ارز ازکشور، که جهت تهیه این محصولات بکارمیرود، جلوگیری نمود

اما آنچه که بایستی مورد نظر باشد ، این است که هنوز درجهت مکانیزاسیون کشاورزی ، اقدامات جدی صورت نگرفته و هنوز شیوه کاشت ، داشت وبرداشت درکشاورزی به شکل سنتی می باشد. که درروش سنتی بعلت( عدم استفاده ازامکانات پیشرفته ونوین ) ، ضمن کاهش تولیددرواحد سطح ، سبب افزایش قیمت تمام شده این محصولات کشاورزی گردیده است.

اما آنچه که مسلم است ، راهکاری فوری وعاجل برای حل معضلات کشاورزی جامعه مان درشراط حاضر متصورنیست. زیرا که مانع اصلی برسر راه مکانیزاسیون کشاورزی ، وسعت کوچک زمینهای کشاورزی می باشد ، که بتدریج کوچکتر هم می گردد. بکارگیری شیوه نوین و یا بعبارت بهتر مکانیزاسیون کشاورزی درزمینهای کوچک امکان پذیرنبوده و اگر امکاناتی نیزبرای آن فراهم گردد، ازنظر اقتصادی مقرون به صرفه نخواهد بود، چراکه سبب کاهش قیمت تمام شده محصولات کشاورزی نخواهد گردید. پس با این ترتیب برای رهائی ازاین وضعیت نابسامان کشاورزی ، بایستی چاره اندیشی شود، چراکه کوچک بودن زمینهای کشاورزی و عدم سود آوری آنها (بعلت نبودن امکانات وفن آوریهای نوین) ، منجر به مهاجرت روز افزون کشاورزان روستا نشین به شهرها گردیده است. درچنین شرایطی فرزندان این کشاورزان کهنسال ، بعلت فقدان امکانات نوین کشاورزی وسودآوری اندک وناچیز شیوه سنتی کشاورزی ، اقدام به ترک زمینهای کشاورزی وبطورکلی روستا ها ی خودنموده وکشاورزان کهنسال که توان استفاده وبهره برداری بهینه ازاین زمینهارا ندارند، نسبت به فروش آنها به متمولان شهرنشین ویا تغییرکاربری آنها اقدام می نمایند ، که درچنین صورتی ضمن کاهش تدریحی محصولات کشاورزی ، سب بیکاری بیشتر نیروهای کارروستائی فراهم شده ودرنهایت منجر به افزایش واردات محصولات کشاورزی ونیز وابستگی شدید به دیگر کشورها، می گردد.

توسعه اقتصاد کشاورزی ازآنچنان اهمیتی برخوردار است ، که کشورهای فاقد اقتصاد کشاورزی پیشرفته( که قادر به تولید محصولات کشاورزی نمی باشند) ، وابستگی بسیار شدیدی به کشورهای توسعه یافته کشاورزی پیدا نموده وبرای تهیه این محصولات،( بجهت جلوگیری ازگرسنگی مردم کشورخود) ، حاضر به پذیرش هرگونه شرایط ناخوشایندی خواهند گردید.

باید درنظر داشت که بجهت اهمیت کشاورزی برای کشورها ، بخصوص کشورما ، که ازنظر وسعت خاک کشاورزی ونیروی انسانی بسیار غنی بوده( ودرصورت حل این معضلات ،سبب توسعه اقتصاد کشاورزی درکشور می گردد. و دراین راستا ضمن جلوگیری ازخروج مبالغ زیادی ارز ازکشور، موجبات ارزآوری بیشتری را نیزدراین بخش فراهم می نماید). بایستی راهکاری مناسب ازجانب همه اندیشمندان ، بویژه صاحبنظران اقتصادی اتخاذ گردد.

مناسبترین روش جلوگیری ازکوچکترشدن تدریجی زمینهای مزروعی ، استفاده از شیوه کاشت تعاونی می باشد ، ازآنجائیکه هنوز فرهنگ کارگروهی ونیزجمعی درکشورما ، بویژه درمیان کشاورزان ، شکل نگرفته ومضرات کارانفرادی وفواید کار گروهی برای آنان روشن نگردیده است ، درچنین صورتی تشکیل تعاونیهای کشاورزی امری مشکل ودشوار بنظر می رسد، بدین جهت قبل ازهراقدامی برای تشکیل این تعاونیها بایستی فواید وامتیازات آنها را برایشان توضیح داد، یعنی اینکه فرهنگ سازی نمود،تا آگاهانه بسمت تشکیل تعاونیهای کشاورزی تمایل پیداکرده که درچنین صورتی این تشکلها دارای قدرتی بسیار وفراوان خواهند گردید .

لازم به یاد آوری است که با تشکیل تعاونیها ی کشاورزی ، زمینهای مزروعی کوچک ، تبدیل به زمینهای بزرگ شده که استفاده از ماشین آلات متعدد کشاورزی ونیزنیروهای کار کشاورزی متخصص وماهر برای تمامی مراحل کاشت، داشت وبرداشت درآن فراهم می گردد.

با توجه به اینکه تعاونیهای روستائی ، ازتشکلهای مردمی بشمار می رود که برای پشتیبانی وحمایت از کشاورزان روستا ها بوجود آمده ودرقطب کشاورزی وروستاها تنها تشکیلاتی هستند که کشاورزان به آنها اعتماد دارند ، بهمین دلیل نقش این تعاونیها درمکانیزاسیون کشاورزی ، می تواند بسیار تاثیر گذار باشد. ازآنجائیکه یک کشاورز به تنهائی قادربه تهیه ماشین آلات متعدد ومختلف کشاورزی ونیز نیروهای متخصص وآموزش دیده کشاوورزی برای زمینهای مزروعی خود نمی باشد، با عضویت وپیوستن به این تعاونیها ، می تواند ازتمامی امکانات مکانیزاسیون کشاورزی استفاده نماید.

درخاتمه ،ضمن عرض خسته نباشید برای همه کشاورزان زحمتکش کشورمان، برای تمامی افرادی که درجهت بهبود وتوسعه اقتصادی کشورمان تلاش می نمایند، آرزوی موفقیت و سرافرازی می نمایم.

مناسبترین روش جلوگیری ازکوچکترشدن تدریجی زمینهای مزروعی ، استفاده از شیوه کاشت تعاونی می باشد ، ازآنجائیکه هنوز فرهنگ کارگروهی ونیزجمعی درکشورما ، بویژه درمیان کشاورزان ، شکل نگرفته ومضرات کارانفرادی وفواید کار گروهی برای آنان روشن نگردیده است ، درچنین صورتی تشکیل تعاونیهای کشاورزی امری مشکل ودشوار بنظر می رسد، بدین جهت قبل ازهراقدامی برای تشکیل این تعاونیها بایستی فواید وامتیازات آنها را برایشان توضیح داد، یعنی اینکه فرهنگ سازی نمود،تا آگاهانه بسمت تشکیل تعاونیهای کشاورزی تمایل پیداکرده که درچنین صورتی این تشکلها دارای قدرتی بسیار وفراوان خواهند گردید .

لازم به یاد آوری است که با تشکیل تعاونیها ی کشاورزی ، زمینهای مزروعی کوچک ، تبدیل به زمینهای بزرگ شده که استفاده از ماشین آلات متعدد کشاورزی ونیزنیروهای کار کشاورزی متخصص وماهر برای تمامی مراحل کاشت، داشت وبرداشت درآن فراهم می گردد.

با توجه به اینکه تعاونیهای روستائی ، ازتشکلهای مردمی بشمار می رود که برای پشتیبانی وحمایت از کشاورزان روستا ها بوجود آمده ودرقطب کشاورزی وروستاها تنها تشکیلاتی هستند که کشاورزان به آنها اعتماد دارند ، بهمین دلیل نقش این تعاونیها درمکانیزاسیون کشاورزی ، می تواند بسیار تاثیر گذار باشد. ازآنجائیکه یک کشاورز به تنهائی قادربه تهیه ماشین آلات متعدد ومختلف کشاورزی ونیز نیروهای متخصص وآموزش دیده کشاوورزی برای زمینهای مزروعی خود نمی باشد، با عضویت وپیوستن به این تعاونیها ، می تواند ازتمامی امکانات مکانیزاسیون کشاورزی استفاده نماید.

برای بررسی اشتغال در مکانیزاسیون کشاورزی اول باید گریزی به وضعیت اشتغال به تحصیل در بخش کشاورزی پرداخت.

مکانیزاسیون واژه ایست مشتق شده از مکانیک که به معنای مکانیکی کردن است.پس مکانیزاسیون به مفهوم مکانیکی کردن است و منظور از آن ، استفاده از وسایل و ادوات مکانیکی برای تولیدات و انجام کارهای کشاورزی است.
تاریخچه ی مکانیک به قرن هفدهم برمی گردد که با قوانین سه گانه ی نیوتن آغاز شد و با فعالیت دانشمندان مختلف علم مکانیک، ادامه پیدا نمود.سپس ماشین آلات کشاورزی اختراع شدند و مکانیک کشاورزی به وجود آمد.
واژه ی مکانیزاسیون کشاورزی از زمانی متداول گشت که تراکتورهای بخاری وارد مزرعه شدند ، ولی ورود این وسایل یا مکانیزه شدن کشاورزی صرفا به منظور انجام کار بهتر ، بیشتر و با هدف افزایش درآمد انجام گرفت و امروز نیز چنین است.
با توجه به مطالب گفته شد می توان اینگونه تعریف کرد:
مکانیزاسیون کشاورزی یعنی استفاده از وسایل مکانیکی به منظور افزایش کمی و کیفی تولیدات کشاورزی و با هدف افزایش درآمد مالی کشاورز.
بنابراین اگر مکانیزاسیون به افزایش درآمد کشاورز نینجامد ، مکانیزاسیون نیست.اگر استفاده از وسایل دامی به افزایش بیشتر درآمد بینجامد، کاربرد ماشین را نمی توان مکانیزاسیون نامید و توصیه نمی شود.
افزایش درآمد روستایی با سه عمل صورت می گیرد:
1-افزایش کمیت محصول 2-افزایش کیفیت محصول 3-کاهش هزینه ی تولید محصول
افزایش کمی محصول به دو صورت انجام می شود:
الف)افزایش سطح زیر کشت: این کار با وسایل مکانیکی به سهولت قابل انجام است که به دلیل محدودیت کارگر و شاق بودن این عملیات از ادوات مکانیکی کشاورزی استفاده می شود.
ب)افزایش عملکرد: ممکن است سطح زیر کشت را افزایش نداد ولی با شخم یکنواخت ، تهیه ی بستر مناسب ، کاشت در عمق ثابت و فاصله ی مناسب بین بوته ها، وجین مؤثرتر، سمپاشی ، کودپاشی و بالاخره برداشت بهتر عملکرد بیشتری تحصیل نمود که این عملیات جز با کاربرد ماشین امکان پذیر نمی شود.
افزایش کیفی محصول از مهمترین عوامل افزایش درآمد روستایی است.اگر عمق کاشت ، زمان برداشت ، نحوه ی برداشت به صورت مناسب توسط ادوات کشاورزی در مورد محصول صورت گیرد بازدهی به مقدار بسیار زیاد افزایش می یابد. به عنوان مثال برگ توتون درجه ی یک با دو روز تاخیر در خشک کردن به درجه ی سه تقلیل می یابد. یونجه اگر به موقع برداشت نشود از نظر کیفی ، محصول بسیار افت می کند.
کاهش هزینه ی تولید و اثرات آن را در کشورهایی چون ایران که تعداد کارگر کم است با مکانیزه کردن درست ، به وضوح می توان رؤیت کرد. اگر کارشناس مکانیزاسیون از نحوه ی کار ماشین اطلاع کافی نداشته باشد و از طرفی هزینه ی نگهداری و تعمیر وسایل زیاد باشد هزینه ی تولید محصول کاهش نمی یابد که این امر با مفهوم مکانیزاسیون کشاورزی مغایر اس

مکانیزاسیون کشاورزی در ایران موضوعی است که طی سالهای گذشته یا بهتر بگوئیم از سال 1345 ، یعنی سالی که قرارداد بین ایران و جمهوری رومانی به منظور خرید تراکتور و بعضی ادوات کشاورزی منعقد شد و تعداد تراکتور از آن سال در کشور رو به فزونی گذاشت مورد بحث متخصصین فن بوده است.
وقتی از مکانیزاسیون کشاورزی صحبت به میان می آید ، اکثرا به فکر کاربرد و استفاده از موتورهای احتراق داخلی و ماشین های مختلف کشاورزی در مزارع می افتند ، در حالی که مکانیزاسیون به معنی اعم، این نیست که حتما از موتور احتراق داخلی و یا از آخرین مدل های ماشین های کشاورزی استفاده شود. قبل از اینکه مکانیزاسیون کشاورزی را تعریف کنیم ، ابتدا لازم است موتور و ماشینرا از یکدیگر تشخیص داده و جدا کنیم. "ماشین " وسیله ای است که اگر به آن توان دهیم ، برایمان کار انجام می دهد ولی خود به تنهایی قادر به انجام کار نیست . " موتور" وسیله ای است که تولید توان می کند ولی به تنهایی نمی تواند کاری انجام دهد مگر اینکه این توان را به ماشینی بدهد تا آن ماشین بتواند کار تولید کند. به طور مثال یک گاوآهن را می توان به وسیله ی یک یا چند حیوان کار به حرکت درآورد و زمینی را شخم زد ، گاوآهن در اینجا ماشین را تشکیل می دهد و حیوان یا حیواناتی که آن را می کشند در حکم موتور می باشند. یک موتور ممکن است در یک زمان، دو ماشین را به حرکت درآورد و گاهی حرکت هر دو ماشین ، برای انجام کار ، ضروری است.
اکنون با روشن شدن فرق بین ماشین و موتور می توان مکانیزاسیون کشاورزی را تعریف نمود. کلمه ی مکانیزاسیون در کشاورزی مترادف با کلمه ی اتوماسیون در صنعت است که خود به معنی اتوماتیک کردن می باشد و اتوماتیک کردن یعنی کم کردن کار کارگری. بنابراین مکانیزاسیون یعنی استفاده از ماشین و موتور در کشاورزی جهت کاهش نیاز به نیروی کارگری. البته این نیاز هنگامی به وجود می آید که درآمد حاصل از کار کارگری کمتر از درآمد به دست آمده از جایگزین نمودن ماشین و موتور باشد که خود به عوامل متعددی از جمله عوامل زیر بستگی دارد:
1- دستمز کارگر بالا باشد.
2- مشکلات کارگری موجب وقفه در کار، در زمان معین شود.
3- زیان های حاصل از طولانی بودن کار کارگری بیش از هزینه های استفاده از ماشین و موتور شود.
4- کیفیت کار ماشین آنقدر بالا باشد که هزینه های آ را مستهلک نماید.
معنی اعم مکانیزاسیون کشاورزی اتخاذ هر روشی است که موجب ازدیاد درآمد شود. با این تعریف جایگزین کردن کارگر با ماشین و موتور یکی از روش ها محسوب می شود و استفاده از بذر اصلاح شده برای بدست آوردن عملکرد محصول بیشتر روشی دیگر، که هر دو بخشی از موضوع مکانیزاسیون هستند.

عمليات داشت يا تيمار گياه به مجموع عملياتي اتلاق مي گردد که پس از کاشت بذر تا فرارسيدن زمان برداشت محصول بايد معمول داشت. اين عمليات عبارتند از :
1) وجين
2) تنک کردن
3) سله شکني
4) کودپاشي
5) سمپاشي
6) آبياري 

  وجين کن :
 
منظور از وجين کردن از بين بردن علف هاي هرز بين خطوط کشت و بين گياهان روي خطوط مي باشد. اين دومي را معمولاً انجام نداده يا با پاشيدن مواد شيميايي انجام مي دهند. علف هرز بين گياهان روي رديف معمولاً پس از رشد کافي گياه از بين مي روند. چون فاصله بين گياه کم بوده و لذا در رقابت، علف هرز را از بين مي برند. عمل وجين معمولاً براي محصولاتي لازم مي شود که رديفي کشت مي شوند. به سبب فاصله زياد خطوط کاشت اين محصولات ، علف هاي هرز فرصت رشد و رقابت با محصول را مي يابند. به همين سبب همانطور که گفته شد، فاصله رديف هاي کشت اين نوع محصولات بايد 40 سانتي متر و بيشتر باشد تا ماشين هاي وجين بتوانند کار کنند. وجين کن ها ممکن است در عقب ، ميان و يا جلو تراکتور بسته شوند. دو نوع وجين کن معمول، پنجه غازي و چرخ دندانه اي هستند. وجين کن پنجه غازي تيغه اي مختلف الشکلي دارند که کاملاً شبيه تيغه هاي گاو آهن قلمي (چيزل) هستند. تيغه ها ممکن است کامل يا نيمه باشند. نيم تيغه ها را در دو سوي چپ و راست وجين کن ها تعبيه مي نمايند که احتمال صدمه رساندن به گياه کاهش يابد.
وجين کن ها داراي دو صفحه حفاظ يا سپر حفاظ يا سپر حفاظ هم هستند که در دو طرف گياه حرکت کرده و از ريختن خاک روي آنها جلوگيري مي نمايند. تيغه ها را به صورت زيگزاگي ترتيب مي دهند تا تمام سطح بين دو رديف کشت را پوشش دهند. وجين کن ها چرخدندانه اي از گروه هاي کوچک چرخدندانه ترکيب يافته اند که به تناسب فاصله رديف هاي کشت از يکديگر فاصله دارند. 
 

  تنک کن ها :
 
وسايلي هستند که ضمن عبور از روي رديف کشت، تعدادي از جوانه ها را قطع يا ريشه کن مي نمايند. بذر چغندر معمولي، مجتمعي از چند بذر به هم چسبيده اند. پس از کاشت از هر بذر ممکن است چندين جوانه سبز شود که مطلوب نيست چون رقابتي بين آنها پديد مي آيد که به کاهش عملکرد منجر مي گردد. معمول ترين تنک کن ها نوع چرخي است. يک چرخدندانه اي براي هر رديف کاشت در نظر گرفته مي شود که در راستاي عمود بر خط کشت نصب مي شود. با پيشروري تراکتور دندانه هاي اين چرخ در هرچند سانتي متر يک بار به خاک برخورد کرد، يک يا چند جوانه را مي کند. 
 

  سله شکن :
 
اين اشين نيز شبيه کولتيواتور دندانه ميخي است . گاهي در اثر بارندگي بهاري، سطح خاک سفت شده و ممکن است مانع سردرآوردن جوانه از خاک گردد. اين خاک سطحي سفت شده را سله نامند و سله شکن وسيله اي است که آن را خرد مي نمايند. 
 

  کودپاش :
 
کودها را ممکن است به 3 نوع شيميايي، دامي مايع و دامي جامد تقسيم بندي نمود. کود شيميايي ممکن است به صورت دانه اي جامد يا گازي (آمونياک) باشد. براي هر يک از اين کودها، ماشين مخصوصي وجود دارد. کود دامي مايع و جامد را معمولاً هنگام شخم اوليه يا ثانويه با خاک مخلوط مي کنند. کودهاي شيميايي که در 3 نوع اوره (اصطلاحاً شکري) ، فسفاته و پتاسه يافت مي شوند. همراه با شخم ثانويه و يا پس از جوانه زدن گياه در زمان داشت پاشيده مي شوند. اين 3 کود را به ترتيب k,p,N هم مي گويند. کود اوره را در زمان داشت مي پاشند و آن را کود سرک مي نامند. براي پخش کود شيمياي دانه اي (کوددانه) از بذر افشان ها بهره گرفته مي شود. در حقيقت اين بذر افشان ها در کشورهاي اروپايي فقط براي کود پاشي و نه بذر پاشي مورد استفاده قرار مي گيرند.
گاز آمونياک توسط لوله هاي پلاستيکي که به پشت تيغه هاي وجين کن ها يا گاو آهن هاي قلمي (چيزل) بسته شده اند در عمق خاک رها مي شود. کود دامي مايع در ايران کمتر رايج است. دستگاه شبيه آب پاش هاي خياباني مي باشد. مخزني پر از کود مايع به تراکتور سوار شده و مايع توسط پمپي بر سطح خاک پاشيده مي شود که با ماشين هاي خاک ورزي ثانويه با خاک مخلوط مي شوند.
ميزان پخش کود دامي جامد زياد و به 30-40 تن در هکتار مي رسد. بنابراين مخزن يا اطلاق اين ماشين بايد گنجايش نسبتاً زيادي داشته باشد. براي جابجايي کود در طول اتاق، عموماً از دو تسمه نقاله بي انتها استفاده مي شود. که با تکه هاي آهن نبشي به يکديگر پيوند مي خورند. پره هاي مارپيچي انتهاي اطلاق دو کار را انجام مي دهند. يکي خرد کردن کود و ديگري پخش يکنواخت آنها به اطراف يعني در سطح زمين حرکت قطعات متحرک ماشين از محور تواندهي تأمين مي گردد. 
 

  سم پاش ها :
 
سم پاشي يکي از عمليات مهم داشت است. علاوه بر علف هاي هرز آفات و امراض مختلفي به محصول حمله مي کنند که بايد آنها را دفع نمود. کرم ها د رخاک پشته و شپشک روي ساقه، زنگ ها، سياهک، سفيدک ها، قارچ ها و بسياري ديگر که بايد به نوع رفع مزاحمت شوند. اهميت سم پاشي و ماشين هاي آن زماني بهتر درک مي شود که اجباراً بايد در زمان معين و محدود صورت گيرند. سم پاشي قبل از موقع يا پس از موقع بي اثر است. سم پاشي يکي از مواردي است که اهميت مکانيزاسيون را به خوبي نشان مي دهد. يکي از خصوصيات مکانيزه نمودن عمليات، انجام به موقع آن است و به همين سبب در محاسبات اقتصادي مکانيزاسيون رقمي را به عنوان هزينه هاي به موقع نبودن منظور مي دارند. سم پاش.
هر دسته نيز در انواع مختلف دستي، موتوري پشت، زنبه اي ، فرغاني، تراکتوري و باغي و غيرظاهري مي شوند. شعله افکن ها يکي ديگر از وسايل دفع غير شيميايي و غير مکانيکي علف هاي هرز و آفاتي چون سس مي باشند. سس نوعي گياه مزاحم است که در طول ساقه به دور محصول پيچيده و از شيره گياه تغذيه مي نمايد تا زماني که محصول خشک شود.
ظاهراً هيچ راهي جز سوزاندن براي اين آفات وجود ندارد. چون اگر آن را قطعه قطعه کنيم هر قطعه مجدداً به يک آفت طويل تبديل مي شود. ريزي قطعات يا ذرات سم و نيز پاشش يکنواخت آن از اهميت بسياري برخوردار است. سمپاشي نايکنواخت ممکن است نتواند همه آفات را دفع نمايد و سمپاشي بيش از حد علاوه بر هزينه محل محيط زيست خواهد بود. در کشورهاي آمريکايي و اروپايي به خاطر محيط زيست سعي مي شود کمتر از سم پاشي استفاده شود.
به اين سبب به روش هاي مکانيکي جمع آوري آفات و نيز مبارزه بيولوژيکي روي آورده اند. منظور از مبارزه بيولوژيکي پرورش آفات ديگري است که براي گياه مضرنبوده ولي دشمن آفات مضر هستند. اين آفات يا حشرات که آنها را مفيد مي خوايم دشمن طبيعي آفات يا حشرات مضر بوده و در طبيعت وجود دارند. فقط تعداد آنها ناکافي است که بايد به ترتيبي آنها را زياد کرد. روش جديد سم پاشي باردار کردن يا الکتروستاتيک مي باشد. اين روش که بيشتر براي پخش سم هاي گردي مورد استفاده قرار مي گيرد، ذرات را در يک ميدان الکتريکي داراي بارهاي مثبت نموده که چون روي محصول پاشيده شوند به طور يکنواخت و به صورت لايه اي بسيار نازک روي آن مي نشينند. اين روش کمترين ميزان هم مصرف گشته و پخش آن روي گياه تقريباً به طور يکنواخت است. مزارع بزرگ را به سبب پر پشتي محصول که ماشين نمي تواند در آن وارد گردد و نيز براي سرعت عمل با هواپيما سمپاشي مي کنند. 
 

  سم پاشي دستي :
 
براي سم پاشي درختان و گياهان در منازل يا باغ هاي کم وسعت به کار مي رود. کوچکترين اندازه سم پاش آن است که در منازل به کار رفته و اصطلاحاً امشي خوانده مي شود. يک اندازه بزرگتر از آن، داراي مخزني است که بر پشت کارگر سوارشده ولي شيلنگ نسبتاً بلندي دارد. تفنگي سم پاشي در دست کارگر قرار دارد. معمولاً وسايلي براي تنظيم ميزان پاشش سم روي اين قطعه تعبيه شده است. هر دو نوع سمپاش ذکر شده داراي يک پمپ دستي هستند. با اين پمپ که شبيه به تلمبه دوچرخه است . هواي فشرده در بالاي سطح مايع مخزن توليد مي شود که مايع را با فشار از افشانک خارج مي کند. نوع ديگري از سم پاش هاي دستي وجود دارد که داراي مخزن بزرگتربوده و نمي توان آن را بر پشت حمل کرد. اين سمپاش داراي شيلنگ بسيار بلندي است که به تفنگي ختم مي گردد. مخزن را در محلي روي زمين قرار داده و مساحتي در اطراف آن را سم پاشي مي کنند. 
 

  سم پاش موتوري پشتي :
 
اصول ساختماني و کاري آن شبيه سم پاش هاي دستي است با اين تفاوت که پمپ موتوري جايگزين پمپ دستي شده است. موتوري دو زمانه با دور بالا و از نوع بنزيني پمپ را به حرکت در مي آورد. پمپ، مايع يا گرد را از مخزن به افشانک انتقال داده تا از آنجا به صورت پودر خارج گردد. مخزن سم و موتور مجموعاً بر پشت کارگر حمل مي گردند، اين سم پاش براي مزارع کوچک و باغات کم وسعت کاربرد فراوان دارد. در مزارع برنج که اکثراً کم وسعت هستند، به خوبي مي توان از اين سم پاش استفاده نمود. در مخزن اين سمپاش مي توان سم مايع, گردي يا گازوئيل ريخت، در حالت آخر با تعويض تفنگي به شعله افکن تبديل مي گردد که با آن مي توان علف هاي هرز همراه با آفات و امراض را سوزاند. 
 

  سم پاش موتوري دستي :
 
سم پاش هايي کاملاً شبيه موتوري پشتي هستند ولي مخزن آنها گنجايش بيشتري داشته طوري که نمي توان بر پشت حمل نمود. بدين سبب آنها را روي يک يا دو چرخ حمل و با دست جابه جا مي کنند. انواع يک چرخ آن را فرغاني و دو چرخ آن را زنبه اي مي نامند. 
 

  سم پاش مزرعه اي :
 
در اندازه و شکل هاي متفاوتي ساخته شده اند. گنجايش مخزن معمولاً 1000 ليتر و يا بيشتر است. پمپ آن از محور تواندهي تراکتور توان مي گيرد. بعضي داراي تفنگي دستي هستند که تراکتور حامل ماشين و کارگر عامل پاشش سم است. ولي معمولاً پاشش سم نيز به طور خودکار انجام مي گيرد. سم پاش هاي مزرعه اي داراي تيرک افشانک هستند. تيرک افشانک لوله اي است نسبتاً طويل که افشانک هاي متعددي با فواصل حساب شده و با ميزان پاشش معيني روي آن سوار مي شوند. معمولاً دو تيرک افشانک يکي در طرف راست و ديگري در سمت چپ سم پاش متصل مي شوند. طول هر تيرک متفاوت و تا 12 متر هم ممکن است برسد. 
 

  سم پاش هاي باغي :
 
سم پاش هاي باغي فاقد تيرک افشانک طويل بوده بلکه به صورت دايره يا نيم دايره ساخته شده اند. چون سم بايد عمودي و به طرف تاج يا در تمام قامت درخت پاشيده شود. از طرفي قطر ذرات سم در سم پاشي باغي بسيار کم است طوري که به صورت پودر پاشيده مي شود. بدين سبب اين نوع سم پاش را گاهي مه پاش مي نامند.يکي از مسائل مهم در سمپاشي مزرعه و باغ باد بردگي سم است.
سمپاشي بايد در روزهايي صورت گيرد که باد نوزد در غير اين صورت فايده چنداني نخواهد داشت. بدين سبب در مناطق بادخيز ممکن است فرصت کافي براي سمپاشي فراهم نگردد. سم پاش هايي ساخته شده اند که جريان باد را سد کرده يا خود پره اي از هوا توليد مي نمايند تا از بادبردگي سم جلوگيري شود. 
 

  انتخاب سم پاش:
 
انتخاب سم پاش مناسب از اهميت خاصي برخورداراست. در درجه اول، ظرفيت مزرعه ي ماشين بايد متناسب با وسعت مزرعه باشد طوري که بتوان در طي يک يا دو روز عمليات سمپاشي را به اتمام رساند، پس از آن، ريزي ذرات، يکنواختي قطر ذرات و همپوشاني سم بايد مورد توجه قرار گيرد. ذرات درشت سم کمتر روي گياه مانده و بر زمين مي ريزند. آنهايي هم که روي برگ مانده اند ممکن است همانند يک ذره بين، اشعه خورشيد را متمرکز نموده و برگ را بسوزانند. مضافاً پخش سم روي گياه يکسان نخواهد بود. ذرات بسيار ريز از طرفي، در معرض باد بردگي شديد قرار مي گيرند و لذا ممکن است پوشش يکنواختي روي گياه حاصل نشده، يا تراکم سم روي بعضي بيش از ديگران گردد. براي شکستن مايع به ذرات ريز بايد آن را سوراخ ريز عبور داد. سوراخ هايي به قطر چند ميکرون و گاهي کمتر لازم است . خروج مايع از چنين سوراخي بدون اعمال فشار ممکن نيست. براي اين منظور بايد از پمپ هاي هيدروليکي قوي بهره گرفت که فشارهاي 100 بار و بيشتر را تحمل نمايد. قطعه سوراخ دار را افشانک نام نهاديم. سم خروجي از افشانک بسته به شکل و اندازه سوراخ، الگوي خاصي خواهد داشت که ممکن است مخروطي تو خالي ، مخروطي توپر ، بادزني و غيره باشد.اين الگو را زاويه پخش نامند . 
 

  ماشين هاي آبياري :
 
ايران قديم که در منطقه گرم و خشک فارس بنيان نهاده شد و جمعيت آن بعداً به حوالي کويرها همچون کرمان، يزد، سمنان و جنوب خراسان گسترش يافتند. از نظر آب کاملاً در مضيقه بود. بدين سبب هنر قنات سازي در آن ظهور نموده و تا امروز تنها کشوري است که اين روش آبياري در آن وجود دارد. با اختراع موتورهاي بخار در سال هاي 1800 و موتورهاي احتراق داخلي در آن پس از حفر چاه معمول گشت که تا امروز به رواج کامل خود رسيده است. 
 

  روش نوين آبياري:
 
پيشرفت علم مکانيک و احساس کمبود آب در بيشتر نقاط جهان عامل ظهور روش هاي نوين آبياري گشته است که به آبياري تحت فشار موسومند. روش هاي قديم آبياري در فصول قبل توضيح داده شد. روش هاي آبياري نوين عبارتند از : 
 

  الف) باراني
الف – 1) افقي متحرک :
 
لوله آب از منبع و با فشار از درون يک موتور هيدروليکي گذشته و سپس به تيرک افشانک ها مي رود تا از مسير افشانک ها مزرعه را آبياري نمايد. موتور هيدروليکي توسط جريان آب مي گردد. حرکت دوراني اين موتور توسط جعبه دنده اي حرکت افقي چرخ هاي ماشين تبديل مي گردد. ماشين با سرعتي کم ولي حساب شده در طول مزرعه حرکت مي کند تا به انتها برسد. منبع تأمين فشار آب مي تواند محور تواندهي تراکتور باشد که پمپ آبي را به حرکت درآورده و آب را از منبع که مي تواند نهر يا حوض آب باشد به لوله لاستيکي ماشين داده، از آنجا همانطور که گفته شد به افشانک برساند. ملاحظه مي گردد که تمامي افشانک ها و تير افشانک ها با هم حرکت افقي دارند.

الف – 2) دايره اي متحرک :
در اين ماشين افشانک ها روي تير افشانک هايي نصب شده اند که قوسي شکل هستند. قوس تير افشانک در وسط حول محوري مي گردد. تأمين آب تحت فشار به همان صورتي است که در ماشين آبياري افقي گفته شده فقط تيرافشانک حرکت دوراني دارد. اين ماشين پس از مدت حساب شده آبياري، به منطقه ديگري از مزرعه منتقل مي گردد، جايي که همپوشاني کافي فراهم آورد.

الف – 3) ثابت :
انتقال لوله ها از يک محل به محل ديگر مزرعه چندان ساده نيست. بعضي از کشاورزان ، لوله هاي ثابت را توضيح مي دهند. چند خط لوله در سطح مزرعه به طور ثابت تعبيه شده و از آن علم هايي بيرون مي آيد. در سر هر علم يک افشانک نصب شده است که آب را تا شعاع معيني پراکند. پهناي پاشش بعضي از ماشين هاي آبياري باراني تا 400 متري مي رسد.

مزاياي آبياري باراني :
1) نيازي به تسطيح مزرعه نيست
2) جوي و پشته هاي آبياري را لازم ندارد
3) بازده آبياري بالاست يعني تلفات آب کم و در مصرف آب صرفه جويي مي شود.

معايب آبياري باراني :
1) در نواحي گرم و خشک حواشي کوير، تبخير فوق العاده زياد است طوري که ممکن است اين روش غيرقابل توصيه باشد.
2) هزينه تعمير ونگهداري آن بالاست
3) نياز به متخصص حرفه اي دارد.

ب) آبياري قطره اي :
اين روش آبياري براي باغها به کار مي رود. لوله هاي لاستکي روي رديف کشت درختان انداخته مي شوند. در کنار هر درخت معمولاً يک اشانک روي لوله نصب مي شود. آب در طول زمان هاي معيني به طور مداوم ولي قطره قطره به پاي رخت مي ريزد. بازده آبياري اين روش بيش از باراني است ولي مشکل عمده آن گرفتگي افشانک ها مي باشد. در نقاطي که آب کشاورزي آن سنگين و هوا گرم باشد، افشانک ها به زودي رسوب گرفته از کار مي افتند. نگهداري دائم افشانک ها در اين مناطق يک الزام است.

پ) آبياري چکه اي :
مصرف آب در اين روش بيش از آبياري قطره اي است. لوله ها معمولاً درون خاک مدفون شده، از سوراخ هاي ريزي که روي آن ها درآورده شده اند آب به طور شبانه روزي جريان يافته، لذا امکان مسدود شدن سوراخ ها کاهش يافته است. اين نوع آبياري اگر مناسب محل تشخيص داده شود، بيشترين بازده آياري را داراست. مهم ترين مزيت روش هاي آبياري قطره اي و چکه اي در آن است که فقط مسافتي اطراف درخت را آبياري مي نمايند. با اين ترتيب در نوارهاي خاک بين درختان امکان رشد علف هاي هرز وجود نداشته يا خيلي کم است.